empty
empty
Etiket met 'zonder conserveermiddelen', 'zonder 
		    smaakversterkers' en 'zonder kleurstoffen'.
Etiket met '50% minder suikers' en '50% minder calorieën'.

Reclamemisleidingen

Wat zijn reclamemisleidingen?

De schappen in de supermarkt staan er bol van, producten met vele voorbeelden van misleiding. De levensmiddelenindustrie is zeer gewiekst en laat de consument vaak geloven dat hun product gezond is, zonder de volledige waarheid aan het licht te brengen. Fabrikanten zijn allerminst dom. Ze weten exact welke termen bij de wet zijn beschermd en welke ze vrijuit op de verpakking mogen zetten. De onbeschermde termen zijn veelal moeilijk te onderscheiden van de beschermde termen. Hier wordt dan ook handig gebruik van gemaakt.

De misleidende reclames geven consumenten niet de informatie die ze nodig hebben om een goede beslissing te kunnen nemen. Daardoor kiezen ze voor een ogenschijnlijk gezond product, maar wat het niet is. Fabrikanten spelen handig in op (gezondheids-)trends. Ze presenteren zichzelf vaak als zeer verantwoord.

Waar moeten reclames aan voldoen?

Voedingsclaims die als reclame-uiting worden gebruikt moet voldoen aan diverse eisen. Een voedingsclaim mag alleen gebruikt worden als deze op een lijst van goedgekeurde claims voorkomt. Deze lijst wordt samengesteld door de EFSA (European Food Safety Authority). De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de gevoerde claims in Nederland.

Wat zijn de meest voorkomende reclamemisleidingen?

Onzin-marketing
Dit betreft misleidingen die verhullen dat een product ‘onzichtbare ingrediënten’ of te veel suiker, zout of vet bevat of de ware, ongezonde aard van het product verbergt. Maar ook om te verbloemen dat het product onnodig duur is en soms zelfs volkomen overbodig!

Goed voor de gezondheid
Etiketten met daarop ‘0% vet’ of bijvoorbeeld een ‘Ik kies bewust’-logo, leiden de aandacht af van vaak grote hoeveelheden suiker of veel zout in het product. Een andere truc is het toevoegen van onnodige vitamines in een lage dosering. Zulke misleidende trucs dienen maar één doel: verhullen dat het product eigenlijk erg zoet, zout of vet en dus ongezond is.

Speciaal voor kinderen
Kindermarketing is een vak apart in de voedingsmiddelenindustrie. Met grappige, kleurrijke verpakkingen, foto’s van hele blije kinderen en termen als ‘speciaal voor kids’ verleiden ze kinderen tot aankoop van hun producten. Deze producten zitten echter vaak boordevol suiker, omdat kinderen het anders minder lekker vinden. Ook bevat het product vaak kleurstoffen, aroma’s en andere kunstmatige toevoegingen die vaak onnodig zijn of discutabele eigenschappen hebben. Tot slot is het aantal calorieën en aanbevelingen op de achterkant van de verpakking vaak gebaseerd voor een volwassene.

Overbodige ingrediënten
De voedingsindustrie is hierin erg gewiekst. Zoals producten die iets ‘compleet nieuws’ bieden, liefst ‘wetenschappelijk bewezen’. Ingrediënten die het product zogenaamd mooier, lekkerder of kleurrijker maken. Het voegt vaak niets toe en we betalen wel voor die gebakken lucht!

Winstmarges
Vrijwel alle reclamemisleidingen leveren flinke winsten op voor de voedselfabrikanten. Dit komt doordat:

» Oorspronkelijke ingrediënten worden vervangen door goedkope imitaties. Bijvoorbeeld kalkoenseparatorvlees in plaats van rundvlees in runderknakworsten, water in plaats van avocado’s in een guacamole en aroma’s in plaats van echt vruchtensap in vruchtenyoghurt.
» Een gewoon product wordt als iets bijzonders gepresenteerd. Met gelikte verpakkingen, een goedkoop ‘extra’ ingrediënt erin en het product wordt heel eenvoudig in een hogere prijsklasse gepositioneerd. Het kost de fabrikant niets, maar verdient een boel! Tip: kies daarom voor de meest saaie verpakking (of liever geen verpakking). Dan loop je de minste kans op verborgen of overbodige ingrediënten of het onnodig teveel betalen.

Creatief omgaan met de regels
Wetten zijn er om opgerekt te worden vinden voedselproducenten en dat gebeurt ook veelvuldig. De term ‘light’ is wettelijk beschermd, dus noemen ze hun calorierijke producten gewoon ‘luchtig’. Consumenten denken toch aan ‘light’, terwijl dat vaak juist niet het geval is. Bij producten die veel van een goedkoop ingrediënt bevatten wordt het percentage erachter niet vermeld. Producten die niet ‘gezond’ mogen wordt genoemd, krijgen de claim ‘goed voor jouw lichaam’ op het etiket. En zijn onaangename vermeldingen echt verplicht? Dan staan ze vaak in hele kleine lettertjes op de verpakking.

Voorbeelden van misleidende producten:

Kuipje margarine van Becel 
		(pro-activ) Op de verpakking staat ‘Verlaagt actief cholesterol, wetenschappelijk bewezen, aanbevolen door de Hartstichting’. Het product is geschikt voor mensen die hun cholesterol willen verlagen. Mocht je echter al medicijnen gebruiken om jouw cholesterol te verlagen, dan moet je vooraf met jouw arts overleggen. Dat staat in de kleine lettertjes op de zijkant, ontdekte Radar. Daarnaast zitten er transvetten in, een onverzadigd vet dat nog slechter is voor de gezondheid dan verzadigd vet.

Een ontbijtkoek van 
		Peijnenburg Op de verpakking van Peijnenburg ontbijtkoek staat in grote letters: ‘Mag elke dag! Ook kreten als ‘Bevat minder dan 2% vet’ en ‘Bron van vezels’ worden vermeld. De koek bestaat echter maar uit 3% vezels, maar wel voor meer dan 40% (!) uit suikers (40 gram suiker op elke 100 gram). Er zitten grote hoeveelheden suiker, glucose- en fructosestroop in. Ontbijtkoek lijkt daarmee eerder een enorme suikerbom dan een gezond tussendoortje te zijn.

Een pak Belvita Breakfast van 
		Liga Liga beweert dat de Belvita Breakfast Meergranen-koekjes gezond zijn en vermelden een gezondheidsclaim op de verpakking. Ze bevatten echter wel 22% suiker. Dat zijn 5½ suikerklontjes op elke 100 gram. Er zitten zelfs verschillende soorten suiker in (normale suiker, rietsuiker en invertsuikerstroop). Deze bevatten meer calorieën, meer vet, meer verzadigd vet, ongeveer evenveel koolhydraten, minder vezels en meer suiker dan een vergelijkbaar, veel gezonder ontbijt met havermout en muesli.

Enkele verpakkingen van 
		Capri-sun De producent van Capri-sun doet alsof het drankje gezond is, maar in feite bevat het net zoveel suiker als cola, namelijk vijf suikerklontjes. En de fabrikant promoot het drankje actief richting kinderen en geeft het onterecht een verantwoord imago richting ouders door vitamines toe te voegen en te claimen ‘drank met vruchtensappen en bronwater’. Capri-Sun Multivitamin, een (kinder)drankje van Coca-Cola, heeft daarmee het Gouden Windei – uitgereikt door foodwatch – voor meest misleidende product van het jaar 2014 gekregen. Coca-Cola draagt met dit drankje bij aan het overgewicht onder kinderen; één op de zeven kinderen en jongeren is te dik.

Wat is het verschil tussen “Rijk aan...” en “Bron van...”?

“Rijk aan vezels” mag alleen gebruikt worden als er meer vezels in zitten dan bij “Bron van vezels”, namelijk respectievelijk 6 gram per 100 gram en 3 gram per 100 gram. Bij “Rijk aan eiwit” moet er minimaal 20% aan calorieën geleverd worden door eiwitten. Bij “Bron van eiwit” is dit 12%. “Rijk aan vitamine/mineraal” mag alleen worden vermeld als het gehalte hiervan minimaal twee keer zo hoog is als bij “Bron van vitamine/mineraal”. Meestal is dat minimaal 30% van de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid.

Tabel met goedgekeurde voedingsclaims:

Zonder toegevoegde suikers Aan het product zijn geen suikers of andere vanwege hun zoetkracht gebruikte levensmiddelen toegevoegd. Bij een levensmiddel dat van nature suikers bevat, moet op het etiket staan: “Dit product bevat van nature aanwezige suikers”.

Suikerarm Het product heeft een suikergehalte van maximaal 5 gram/100 gram of 2½ gram/100 milliliter.

Suikervrij Het product heeft een suikergehalte van maximaal 0,5 gram/100 gram of 0,5 gram/100 milliliter.

Vetarm Het product bevat een vetgehalte van maximaal 3 gram/100 gram of 1,5 gram/100 milliliter. Voor halfvolle melk geldt 1,8 gram/100 milliliter.

Vetvrij Het product bevat een vetgehalte van maximaal 0,5 gram/100 gram of 0,5 gram/100 milliliter.

Arm aan verzadigde vetten De hoeveelheid verzadigde vetzuren en de transvetzuren in het product bij elkaar opgeteld is niet groter dan 1,5 gram/100 gram en 0,75 gram/100 milliliter. Maximaal 10% van de energie bestaat uit verzadigde vetzuren en transvetzuren.

Vrij van verzadigde vetten De hoeveelheid verzadigde vetzuren en de transvetzuren bij elkaar opgeteld is niet groter dan 0,1 gram/100 gram of 0,1 gram/100 milliliter.

Bron van omega-3-vetzuren Het gehalte aan omega-3-vetzuren is per 100 gram product en per 100 kcal minimaal 0,3 gram alfalinoleenzuur (ALA) of minimaal 40 milligram eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA).

Rijk aan omega-3-vetzuren Het gehalte aan omega-3-vetzuren is per 100 gram product en per 100 kcal minimaal 0,6 gram alfalinoleenzuur (ALA) of minimaal 80 milligram eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA).

Rijk aan enkelvoudige onverzadigde vetten Minimaal 45% van de aanwezige vetzuren komt van enkelvoudig onverzadigde vetten. De enkelvoudige onverzadigde vetten leveren meer dan 20% van de energie van het product.

Rijk aan meervoudige onverzadigde vetten Minimaal 45% van de aanwezige vetzuren komt van meervoudig onverzadigde vetten. De meervoudige onverzadigde vetten leveren meer dan 20% van de energie van het product.

Rijk aan onverzadigde vetten Minimaal 70% van de aanwezige vetzuren komt van onverzadigde vetten. De onverzadigde vetten leveren meer dan 20% van de energie van het product.
Bron van eiwitten Minimaal 12% van de energie in het levensmiddel bestaat uit eiwitten.

Eiwitrijk Minimaal 20% van de energie in het levensmiddel bestaat uit eiwitten.

Bron van (naam van de vitamine(s) en/of naam van het mineraal/ de mineralen)

Het product bevat een minimale hoeveelheid, zoals vastgelegd in Europese regelgeving.

Rijk aan (naam van de vitamine(s) en/of naam van het mineraal/de mineralen)

Het product bevat ten minste tweemaal de hoeveelheid van de onder ‘bron van vitamine of mineraal’ bedoelde hoeveelheid.
Bron van vezels Het product bevat minimaal 3 gram/100 gram of 1,5 gram/100 kcal aan vezels.

Vezelrijk Het vezelgehalte van het product is minimaal 6 gram/100 gram of 3 gram/100 kcal.

Natrium- of zoutarm Het product bevat maximaal 0,005 gram natrium. Dat is 0,0125 gram zout per 100 gram.

Zeer laag natrium- of zoutgehalte Het product bevat maximaal 0,04 gram natrium, of de omgerekende hoeveelheid zout, per 100 gram of 100 milliliter.

Natriumvrij of zoutloos Het product bevat maximaal 0,005 gram natrium. Dat is 0,0125 gram zout per 100 gram.

Geen natrium of zout toegevoegd Aan het product is geen natrium of zout toegevoegd. Het product bevat maximaal 0,12 gram natrium, of de omgerekende hoeveelheid zout, per 100 gram of 100 milliliter.

Van nature of natuurlijk Als het product van nature aan sommige voedingsclaims voldoet dan mag de term ‘van nature’ of ‘natuurlijk’ gebruikt worden. Een voorbeeld hiervan is melk. ‘Melk is van nature rijk aan calcium’ is toegestaan.

Light of lite Het product is light als het gehalte van het product minimaal 30% lager is dan dat van een vergelijkbaar product. Op het product moet staan op welk aspect ‘light’ van toepassing is. Vaak geldt dit voor energie (kcal), vet of suikers.

Verhoogd gehalte aan (naam van de stof) Het product bevat minimaal een aanzienlijke hoeveelheid, zoals vastgelegd in Europese regelgeving. Het gehalte is minimaal 30% hoger dan dat van een vergelijkbaar product. Dit geldt niet voor vitamines en mineralen.

Verlaagd gehalte aan (naam van de stof) Het gehalte van het product is minimaal 30% lager dan dat van een vergelijkbaar product. Uitzondering zijn de vitamines en mineralen, waarvoor een verschil geldt van 10% ten opzichte van de standaardhoeveelheden die vastgelegd zijn in Europese regelgeving, en voor natrium of zout is een verschil van 25% aanvaardbaar.

Bevat (naam van de stof) Het product bevat een bepaalde stof die een gunstig effect heeft op onze gezondheid. Voor mineralen en vitamines geldt dat het minimaal de hoeveelheid van ‘een bron van’ moet bevatten.

Bevat geen energie De energetische waarde van het product is maximaal 4 kcal/100 ml. Voor zoetjes geldt een limiet van 0,4 kcal/portie.

Lage energetische waarde Het product bevat minder dan 40 kilocalorieën (kcal) per 100 gram of 20 kcal per 100 milliliter. Voor zoetjes geldt een limiet van 4 kcal/portie.

Verlaagde energetische waarde Het product bevat 30% minder energie (kcal). Wel moet er een vermelding in staan welke eigenschap het product energie verlagend maakt.

Het woord 'facts' met een 
		  vergrootglas erboven.

Misleidende trucs dienen maar één doel: verhullen dat het product eigenlijk erg vet, zoet of zout en dus ongezond is.