empty
empty
Appel onder vergrootglas met de tekst 'food safety'.
Twee handen met stethoscoop op trosje witte druiven.

Keurmerken

Wat zijn keurmerken?

Keurmerken helpen consumenten bij het maken van een duurzame en/of gezonde keuze. Een keurmerk zegt bijvoorbeeld iets over de extra aandacht voor het milieu of dierenwelzijn. Voedingskeurmerken zijn herkenbaar aan een logo op de verpakking.

Voor fabrikanten kunnen keurmerken vaak ook een stimulans zijn om gezondere en duurzamere producten te ontwikkelen.

Welke categorieën keurmerken zijn er?

» Gezondheidskeurmerken: deze keurmerken staan voor een gezondere keuze. Het ‘vinkje’ is hier het bekendste voorbeeld van, alhoewel deze discutabel is. Ze helpen ook bij de keuze voor een product waarbij een bepaalde voedingsstof vermeden moet worden, bijvoorbeeld ‘zonder gluten’.
» Duurzaamheidskeurmerken: deze keurmerken hebben betrekking op dierenwelzijn, eerlijke handel, natuur en milieu.
» Keurmerken op basis van herkomst en kwaliteit: deze keurmerken geven inzicht in de afkomst van een product en de gehanteerde productiewijze. Bij Halal- en Koosjer-keurmerken wordt rekening gehouden met een bepaalde levensbeschouwing.

Supermarkten hebben ook eigen keurmerken met bijbehorende logo’s. Hieraan worden dezelfde eisen gesteld als aan de algemene keurmerken. Voor Jumbo Bewust gelden dezelfde eisen als voor Milieukeur vlees en voor Fairglobe (Lidl) dezelfde eisen als voor Max Havelaar. Er zijn ook overkoepelende logo’s zoals Puur & Eerlijk (AH): daaronder vallen onder meer Max Havelaar, EKO en MSC.

Er zijn zoveel keurmerken in Nederland dat mensen vaak door de bomen het bos niet meer zien. Soms lijkt het voor de consument meer op een reclame-uiting of op een logo van een fabrikant. Er zijn negen keurmerken die als betrouwbaar kunnen worden aangemerkt. Deze worden goed gecontroleerd op naleving van de gestelde eisen.

De overige keurmerken zijn minder betrouwbaar, omdat die niet altijd goed worden gecontroleerd. Sommige keurmerken staan ook onterecht op een product vermeld, bijvoorbeeld het dolfijnlogo op een blikje tonijn van Princess. De tonijn uit dit blik zwemt helemaal niet in de buurt van dolfijnen. Ook discutabel is het ‘ik kies bewust’-vinkje. De bedenkers ervan werken voor Unilever (fabrikant van heel veel voedingsmiddelen). De producten met dit vinkje zijn vaak niet gezonder dan producten zonder vinkje. Producenten betalen namelijk voor het plaatsen van het vinkje en hopen daarmee dat de consument eerder voor hun product kiest. Dat is het criterium, niet of het product gezonder is of niet. Bovendien gaat het om de ‘gezonde keuze’ binnen een productgroep, waarbij het voor de consument onduidelijk is welke producten daartoe behoren. Ook hoeft zo’n productgroep helemaal niet gezond te zijn.

Betrouwbare keurmerken:

ASC-logo Het Aquaculture Stewardship Council is vergelijkbaar met het MSC-keurmerk voor wilde vis, alleen het ASC-keurmerk is bedoeld voor kweekvis. Het heeft als doel de invloed van het kweken van vis op het milieu te verlagen. Het keurmerk heeft regels voor minder antibioticagebruik, duurzamer visvoer en betere arbeidsomstandigheden van het personeel. In het visvoer zit minder vismeel en meer plantaardig voer. Het keurmerk is te vinden op tilapia en pangasius. Ook is er gekweekte zalm uit Noorwegen. Deze gekweekte vissen komen vooral uit Zuidoost-Azië. In de toekomst gaat het ook gelden voor alle zalm, mosselen, forel en oesters.

Beter 
			leven-logo Dit keurmerk is ontwikkeld om diervriendelijke producten te ondersteunen. Het bestaat uit ‘Beter leven’ en vier sterren. Eén grote ster staat voor een grote verbetering van dierenwelzijn. Deze wordt toegekend aan producten die een belangrijke stap in de goede richting zijn. Twee grote sterren staan voor producten die qua dierenwelzijn beter scoren, maar nog niet zo goed als biologische producten. Biologische producten krijgen drie sterren. Vleesvervangers scoren met vier sterren het hoogst.

Eko-logo Het EKO-keurmerk geeft aan dat het product afkomstig is van de biologische landbouw. Er zijn geen chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt. Boeren gebruiken geen genetisch gemodificeerde zaden en veehouders hebben een diervriendelijke werkwijze. Ieder biologisch bedrijf wordt gecontroleerd door Skal. Deze controle-organisatie ziet er streng op toe dat het productiebedrijf zich aan de EKO-eisen houdt.

Europees biologisch-logo Het Europees Biologisch Keurmerk maakt duidelijk dat het product voldoet aan de EU-regels voor biologische landbouw. Het logo staat verplicht op alle biologische producten die in de Europese Unie (EU) zijn geproduceerd. Op producten van buiten de EU mag het keurmerk gebruikt worden, maar dat is niet verplicht.

Fairtrade-logo Fairtrade bevordert eerlijke handel omdat een groter deel van de opbrengst naar de boeren in ontwikkelingslanden zelf gaat. De meeste Fairtrade-producten zijn in Nederland te koop onder het Max Havelaar-keurmerk.

MSC-logo Het Marine Stewardship Council-keurmerk (MSC) is een keurmerk voor visproducten die afkomstig zijn van duurzame visserij. Bij duurzame visserij worden visstanden duurzaam beheerd en wordt zo min mogelijk schade toegebracht aan het leven in zee door zo weinig mogelijke bijvangst. Het keurmerk houdt geen rekening met dierenwelzijn. MSC heeft als doel verantwoordelijk beheer van de voorraden vis, schaal- en schelpdieren te bevorderen en te belonen. MSC heeft een onafhankelijke norm voor duurzame en goed beheerde visserij ontwikkeld. In Nederland zijn onder andere zalm, tonijn, koolvis, garnalen en heek met het MSC-keurmerk verkrijgbaar. Jaarlijks komen er nieuwe soorten bij.

Milieukeur-logo Milieukeur is een keurmerk met het milieu als belangrijkste aandachtspunt. Het staat voor productie waarbij onder andere weinig bestrijdingsmiddelen en kunstmest worden gebruikt. Er wordt zuinig omgegaan met water en energie, en de uitstoot van broeikasgassen en schadelijke stoffen wordt verminderd. Ook is er aandacht voor dierenwelzijn, biodiversiteit, natuur en landschap en arbeidsomstandigheden. Producten die met het Milieukeur worden verkocht zijn bijvoorbeeld varkensvlees, fruit, aardappelen, uien, eieren, graan en groenten. Ook andere productgroepen, zoals groene elektriciteit en brandblussers, dragen dit keurmerk.

RAC-logo Rainforest Alliance is een keurmerk voor arbeidsomstandigheden, milieu en natuurbehoud voor producten uit gebieden waar regenwoud groeit. Rainforest Alliance is een milieuorganisatie uit de Verenigde Staten die ecosystemen, en mensen en dieren die daarvan afhankelijk zijn, beschermt. Een belangrijk criterium is bescherming van het regenwoud en het welzijn en het inkomen van arbeiders. Rainforest Alliance komt voor op bananen, tropische vruchten, cacao, koffie en thee.

UTZ-logo UTZ Certified is een keurmerk voor eerlijke handel. Het keurmerk staat op koffie, thee en chocolade die afkomstig is van boeren die oog hebben voor mens en milieu. Zij gebruiken bijvoorbeeld minder bestrijdingsmiddelen en garanderen goede werkomstandigheden voor hun arbeiders. Het is vergelijkbaar met het Nederlandse Max Havelaar.

Overige keurmerken (waarover discussie bestaat):

AKG-logo Meel dat bij molenaars te koop is en op een ambachtelijke manier gemalen is, is herkenbaar aan het logo van het Ambachtelijk Korenmolenaars Gilde.

BGA-logo De Beschermde Geografische Aanduiding (BGA) geeft aan dat ten minste één van de stadia van productie, verwerking of bereiding plaatsvindt in een bepaald gebied. Nederlandse voorbeelden van de Beschermde Geografische Aanduiding zijn:
» Gouda Holland.
» Edam Holland.
» Westlandse druif.
Alleen de in het Westland geteelde druiven mogen de naam Westlandse druif dragen. Dit is een officieel beschermd product binnen de Europese Unie.
Bij beide bovenstaande kazen moet de kaas in Nederland geproduceerd zijn uit in Nederland gewonnen koemelk van in Nederland gevestigde melkveehouderijbedrijven en gerijpt in Nederlandse rijpingskamers tot een voor de consument gereed product. De benaming Gouda of Edam, zonder de toevoeging Holland is niet beschermd als BGA. Deze kaas mag ook in andere landen geproduceerd worden. Bekende voorbeelden uit Europa zijn Deense Danablu, Ardenner Ham of Scharzwalder Schinken.

BOB-logo Beschermde Oorsprongsbenaming (BOB), gaat een stap verder dan Beschermde Geografische Aanduiding. Producten die het keurmerk van de Beschermde Oorsprongsbenaming dragen moeten geproduceerd, verwerkt en bereid worden binnen een bepaald gebied volgens een erkende en gecontroleerde werkwijze. In totaal zijn meer dan 1.000 producten in Europa beschermd vanwege hun oorsprong, samenstelling of traditionele productiemethode. Ook zonder dit keurmerk zijn deze producten beschermd. Alleen de naamsvermelding is namelijk al beschermd.
Voorbeelden van Europese producten:
» Parmaham uit de regio rond Parma
» Fetakaas uit Griekenland
» Kip en hoen uit de Spaanse regio Prat
» Gevogelte uit de Franse regio’s Loué en Bresse
Voorbeelden van Nederlandse producten:
» Noord-Hollandse Gouda
» Noord-Hollandse Edammer
» Boeren-Leidse kaas met sleutels
» Kanter-, Kanternagel- en Kanterkomijnekaas
» Opperdoezer Ronde (aardappel)

Demeter-logo Bij het Demeter keurmerk is rekening gehouden met dierenwelzijn, milieu en eerlijke handel. Producten worden geteeld zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Demeter-producten zijn vooral te vinden in natuurwinkels. Ze mogen ook het EKO-keurmerk dragen en moeten vanaf 2012 het Europees Biologisch Keurmerk (zie bovenstaande lijst) dragen.

Dolfijn-logo Dit dolfijnenlogo (geen keurmerk) geeft aan dat vissers bij de vangst vermijden dat dolfijnen in de netten terechtkomen. De kans dat dolfijnen in de netten komen is groot, aangezien tonijn en dolfijn vaak samen zwemmen. Er vindt vaak geen controle plaats door een onafhankelijke partij. Producenten mogen zelf bepalen of zij het logo wel of niet op hun producten plaatsen. Dit logo is dus geen betrouwbare garantie dat de tonijn daadwerkelijk dolfijnvriendelijk gevangen is.

esp-logo In heel ons land worden streekproducten gemaakt. Nederlandse streekproducten hebben op het gebied van smaak en kwaliteit heel wat te bieden. Jarenlange ervaring en een grote professionaliteit van producenten en verwerkers dragen hiertoe bij. In de smaak van het product komt de regio van herkomst tot uiting.

France Limousin-logo France Limousin is een keurmerk voor rundvlees op het gebied van dierenwelzijn. Het heeft geheel eigen productievoorwaarden. De runderen komen uit de Limousin-streek in Frankrijk. Vlees met het keurmerk is te krijgen bij Keurslagers en andere slagerijen.

GTS-logo Gegarandeerde Traditionele Specialiteit betekent dat het product een bijzonder traditioneel karakter heeft, vanwege de samenstelling of bereidingswijze. ‘Traditioneel’ betekent een onveranderd en aantoonbaar gebruik op de EU-markt voor minimaal 30 jaar. Er is geen link met een geografische regio.
Een voorbeeld is de Nederlandse boerenkaas. Alleen Nederlandse kaas die bereid is op de boerderij met rauwe melk volgens een traditionele en gecontroleerde bereidingswijze, mag als boerenkaas worden verkocht.
Een ander voorbeeld is basterdsuiker. De naam basterdsuiker wordt al van oudsher gebruikt om het product aan te duiden en was vroeger een na-product (een bastaard) van witsuiker. Een derde voorbeeld is Hollandse maatjesharing of Hollandse Nieuwe. Alleen de jonge haringen die op de traditionele Nederlandse manier zijn gekaakt, gerijpt en gezouten, mogen zo worden genoemd. Bekende voorbeelden uit Europa zijn Mozzarella en Serranoham.

Glutenvrij-logo Het Glutenvrij-logo geeft aan dat het product geen gluten bevat. Dit is nog niet goed gereguleerd in Nederland. Het logo wordt ook internationaal gebruikt.

Gras Keurmerk-logo Stichting Gras Keurmerk is in 1991 opgericht om de Grasdier Landbouw in Nederland te stimuleren. Ze verstrekt het Gras Keurmerk aan bedrijven die dierlijke en plantaardige producten maken, geproduceerd volgens de Normering Grasdier Landbouw. In de Grasdier landbouw worden kippen, varkens, kalveren, koeien, biggen, kuikens, etc. in ruime stallen gehouden en kunnen ze dagelijks naar buiten. Landbouwproducten (aardappelen, uien, sla, etc.) worden geteeld met plantaardige en/of dierlijke mest. Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is zeer beperkt.

GCQC-logo Op geraspte kaas kan het keurmerk Grated Cheese Quality Controlled voorkomen. Dit keurmerk garandeert dat een zakje geraspte kaas voldoende echte kaas bevat. Het gaat dan bijvoorbeeld om de hoeveelheid toegevoegde zetmeel (niet meer dan wettelijk toegestaan), de ingrediënten op het etiket en de afwezigheid van ander vet dan melkvet.

halal-logo Halal-keurmerken staan op vlees van dieren die geslacht zijn volgens de Islamitische wetten. Dat houdt onder meer in dat het dier moet sterven door een snede in de hals met een scherp mes. Vlees dat volgens de Islamitische eisen is geslacht wordt halal genoemd. Halalvlees is uitgebloed vlees van een beperkt aantal dieren – die meestal onverdoofd geslacht worden – bij het aanroepen van Allah en het zegenen door de Imam. Dit is bij een beperkt aantal dieren toegestaan, en niet bij bijvoorbeeld varken, kikkers, roofdieren, ratten, enzovoorts.

Happytooth-logo Het Happytooth-keurmerk zit op producten die vriendelijk zijn voor de tanden. Deze producten veroorzaken geen gaatjes en geen tanderosie.

Ik kies bewust-logo's Stichting Ik Kies Bewust stimuleert consumenten om gezondere keuzes te maken binnen eenzelfde productgroep. Daarnaast stimuleert het producenten gezondere producten te maken. Het groene vinkje staat op producten uit de schijf van vijf met minder vet, suiker en/of zout. Producten die geen deel uitmaken van de schijf van vijf, maar wel minder vet, suiker en/of zout bevatten, hebben het blauwe vinkje. Discutabel aan dit logo is dat de bedenkers ervan voor Unilever werken en producten met dit vinkje vaak niet gezonder zijn dan producten zonder vinkje. Hoe kan dat? Omdat producenten moeten betalen voor het plaatsen van het vinkje.

IKB-logo Het keurmerk voor Integrale Keten Beheersing (IKB) geeft aan dat er bij de productie, transport en verwerking van rundvlees, varkensvlees en kip extra controles plaatsvinden. Er wordt beoordeeld of voldaan wordt aan de wettelijke eisen voor veevoer, dierenwelzijn, medicijngebruik, het gebruik van verboden stoffen, hygiëne en voedselveiligheid en transport.
Bij IKB worden geen extra eisen gesteld die gericht zijn op het milieu of dierenwelzijn. Het IKB-keurmerk staat niet altijd op de verpakking. De deelnemende boeren krijgen een certificaat. Deelname aan de IKB is niet verplicht maar geldt in de handel vaak als voorwaarde. Bedrijven die niet meedoen kunnen hun dieren of vlees moeilijk verhandelen. Er zijn IKB-regelingen voor varkens, kalveren, kip, konijn en eieren.

Koosjer-logo Producten die bereid zijn volgens de Joodse spijswetten en daarop gecontroleerd worden door rabbijnen krijgen het Koosjer-certificaat. Producenten met het Koosjer-certificaat kunnen hun producten herkenbaar maken met het ORT-stempel: Onder Rabbinaal Toezicht. Koosjer zijn alle dieren met gespleten hoeven die herkauwen. Dit zijn dieren waarbij aan elke poot de beide hoeven geheel gekloofd zijn. Vissen moeten vinnen en schubben hebben. Aas en insecten met vleugels zijn verboden en niet alle vogels mogen gegeten worden. Koosjere dieren worden op rituele wijze geslacht om aan de kasjroet (het geheel van spijswetten) te voldoen. Al het bloed wordt verwijderd en de gebruikte messen moeten vlijmscherp en kaarsrecht zijn.

Label Rouge-logo Label Rouge is een Frans keurmerk voor kippenvlees op het gebied van dierenwelzijn. Het vlees voldoet aan de Europese regels voor boerenscharrel met uitloop. De productiewijze van kip lijkt op die van scharrel. Label Rouge staat ook op rund- en varkensvleesproducten.

Scharrelkippenvlees-logo Scharrelkippenvlees is een keurmerk op het gebied van dierenwelzijn. Vlees met het scharrelkippenvlees-keurmerk is afkomstig van dieren die tijdens hun leven niet opgesloten zijn geweest in kleine hokken. De dieren konden vrij rond scharrelen en hebben meer ruimte en daglicht gehad.

Scharrelrundvlees-logo Scharrelrundvlees is een keurmerk voor dierenwelzijn. Scharrelrunderen moeten in groepen worden gehouden. De runderen moeten altijd kunnen staan en liggen wanneer ze willen. Scharrelrundveehouderijen zijn diervriendelijker en vaak ook kleiner dan gangbare rundveehouderijen.

Scharrelvarkensvlees-logo Scharrelvarkensvlees is een keurmerk voor varkens op het gebied van dierenwelzijn. Scharrelvarkens moeten kunnen liggen op een dichte vloer met veel stro. De varkens mogen naar buiten op een verhard stuk met overkapping. Voor vleesvarkens mag het verharde gedeelte helemaal uit roostervloer bestaan, voor overige varkens mag het verharde gedeelte voor maximaal de helft uit roostervloer bestaan. Deze varkens hebben dus buitenlucht, maar leven niet in een weiland en hebben geen modderpoel.

Logo Vegetariërsbond Volgens de Nederlandse Vegetariërsbond zitten er in producten met het keurmerk geen ingrediënten afkomstig van een gedood dier. Ook kaas met dit keurmerk is vegetarisch. Het is niet gemaakt met dierlijk stremsel, maar met plantaardig stremsel.
Verantwoord frituren-logo Het beeldmerk Verantwoord frituren betekent dat een snackbar/cafetaria frituurt met vloeibaar vet. Vloeibaar vet bevat minder transvet en verzadigd vet en is daardoor beter voor de gezondheid dan vast vet. Het beeldmerk moet hangen aan de gevel. Er wordt gefrituurd met een temperatuur tussen de 150 en 175 °C, waardoor de producten niet te vet worden, maar wel voldoende gaar. Boven de 175 °C bestaat de kans dat het product aan de buitenkant verbrandt, terwijl de binnenkant nog niet gaar is. De olie of het vet wordt tijdig vervangen zodra er een sterke geur of smaak aan zit, het donker of stroperig wordt en gaat walmen of schuimen. Op die manier wordt het ontstaan van schadelijke stoffen, zoals PAK’s of acrylamide, beperkt.

Viswijzer-logo De VISwijzer is geen keurmerk maar een indeling voor duurzaam gevangen vis. Bij wild gevangen vis wordt gekeken naar bedreiging van de visstand, bijvangsten, verwondingen en sterfte en de gevolgen van de visserij voor de bodem. Bij kweekvis wordt gekeken naar milieuvervuiling en energiegebruik en bedreiging van de wilde soorten, bijvoorbeeld door het gebruik van visolie en vismeel.
De betrouwbaarheid van de VISwijzer is discutabel omdat de indeling van vis in de diverse kleuren eerder te maken lijkt te hebben met geld dat visserijen al of niet betalen aan beoordelende instanties dan met duurzame visvangst.
Blauw: beste keus, kies het MSC-keurmerk voor duurzame visserij en het ASC-keurmerk voor verantwoorde kweek.
Groen: goede keus, deze vis is niet overbevist of wordt zorgvuldig gekweekt, met minimale schade aan de natuur.
Geel: deze vis is een tweede keus. Er zijn problemen met de visserij of kweek, maar ze krijgen het voordeel van de twijfel.
Rood: koop deze vis niet, ze wordt overbevist of de manier van vangst of kweek is te belastend voor de natuur.

Weidemelk-logo Weidezuivel betekent dat de koeien in de zomer minimaal 120 dagen buiten lopen. ’s Winters staan ze op stal. Buiten lopen is goed voor het welzijn van de koe. Er is geen eenduidig keurmerk voor weidezuivel. Op de verpakking staan wel teksten als 100% weidemelk. Op sommige kazen staat een weidemelkzegel.

Het woord 'facts' met een 
		  vergrootglas erboven.

Ook discutabel is het ‘ik kies bewust’-vinkje: de bedenkers ervan werken voor Unilever. Producten met dit vinkje zijn vaak níét gezonder.